جمعه 6 مرداد 1396
 
 
   
 
 

جدیرین اخبار

پربازدیدترین

 
کد خبر: 254 تاریخ انتشار: 1394-10-03 تعداد بازدید: 1024 sendارسال به دوستان
ذخیره
printنسخه چاپی
           

محلات قدیمی شهر پیرامون مساجد و تکایا هر منطقه شکل گرفته اند


در بررسی بافت قدیم شهر بابل شاهد وجود نوعی فرهنگ همگون مطابق با افکار و ایده های مردم این سامان هستیم. که با وجود توسعه شهری و بافت ناهمگون در مناطق جدید، شاهد تداوم وجود این بافت اصیل قدیمی در قلب شهر بابل هستیم. حکایت دلنشینی که از رسوخ مذهب در دل تاریخی این شهر قدیمی دارد. محله هایی بهم چسبیده و همگون که جزیی از فرهنگ مردم بابل را تشکیل می دهند. در دل شهر بابل مساجد بزرگ جامع و کاظم بیک سرحمام، با قرار گرفتن  دو بازار پیرامون مسجد جامع و پنجشنبه بازار و مساجد و تکایا و حمام ها و حوزه های علمیه روحیه، عصمتیه و خاتم الانبیا (صدر) در این محدوده به زیبایی چشمها را می نوازد. یک زیبایی محسور کننده ار همگونی فرهنگ و مذهب در بافت قدیمی بابل که در بافت بی قواره شهری مجهول و غریب مانده است.

وجود مراجع عظام تقلید از گذشته، بویژه در دوران قاجاریه و قبل از آن همچون مرحوم ملانصیرا، سعیدالعلماء،  شیخ کبیر، اشرفی، مدرس، و دیگران که از این دیار به عنوان دارالمومنین نیز به نیکی  از آنان یاد شده است. در شکل گیری مراکز و محافل دینی و بافت قدیم شهر بابل بی تأثیر نبوده است.

به طور کلی عوامل شکل دهنده بافت اصلی شهر بابل که از محله سبزه میدان در سربازار در جنوب شهر،  تا محله  چهارشنبه پیش در شمال و بالا بازار این شهر قراردارد، برگرفته از مذهب و فرهنگ مردم این سامان می باشد.

مردم بابل با مذهب شیعه جعفری معتقد به برپایی آیین های مذهبی شان،  به محلات قدیمی شکل و سامان داده اند. یعنی مبنا و محور مناسبت های اجتماعی شان بر این اساس قوام یافته است. محله های شهر، ابتدا بدین شکل بنا شدند  که مسجد، امامزاده و یا تکیه ای در میانه  و مرکز محله قرار می گیرد  و جهات چندگانه معابر ارتباطی از شرق و غرب و شمال و جنوب بر این مکان های مذهبی گرایش یافته و به صورت فرهنگ در ساخت و سازها شکل گرفته اند. چیزی که امروز آثاری از این مبنای اعتقادی و فرهنگی در احداث محله های جدید وجود ندارد و یا کمرنگ شده است.

وقتی مسجد و تکیه، در محور هر محله قرار می گرفت، خانه ها و سایر مراکز فرهنگی و اقتصادی و بازار در اطراف آن بنا می شدند. هم اکنون در محله های قدیمی و مرکزی شهر بابل، در کنار هر مسجد، یک تکیه نیز وجود دارد که در هسته مرکزی و میدانگاه محله واقع است و به نام همان محله اشتهار دارند. در کنار این میدانگاه ها، مغازه هایی همچون نانوایی، خواربارفروشی، قصابی، تره بار، قهوه خانه، خیاطی و حمام و آرایشگاه ... قرار دارند، که مردم هر محله نیازها و مایحتاج روزانه شان را از این مکان های کسبی فراهم می کردند. محله هایی همچون مسجد جامع، بی سرتکیه، گلشن، سرحمام کاظم بیک، مرادبیک، بیدآباد، سرحمام میرزاهادی، سرحمام آقاحسن، سنگ پل، برج بن، رودگرمحله، گله محله ، نقیب کلا، آستانه، نوعلم، قصابکلا، چاله زمین، چهارشنبه پیش، پنجشنبه بازار، سرحمام بیژن حاجی، و... از این جمله اند.

از نظر فرهنگی نیز باید اذعان کرد؛ فرهنگ گردهمایی و گفتگو بین مردم، یکی از سنت های فرهنگی و رایج این منطقه است و مردم بابل علاقه زیادی دارند تا در گذران روز با هم بوده و با هم گپ و گفت داشته باشند و از مسائل گوناگون اطراف شان با خبر شوند.

پیدایش میدانگاه در مراکز محلات قدیمی و قرار دادن مراکز دینی در این میدانگاهها،از عوامل مهم تجمع افراد در این مکان ها است  که حاکی از خصوصیات فکری و اجتماعی اهالی دارد. نوع دیگر از این تبادل افکار مردم را در وجود بازارهای روز شهری می توان جستجو کرد. در این نوع بازارها که به صورت سنتی وبا  بساط کردن اجناس و تره بار و مرکبات و ماکیان و سایرفرآورده های غذایی و کالا و اجناس بر روی زمین صورت می گیرد. فرصتی است تا در مورد مسایل مختلف خانوادگی، اقتصادی، اجتماعی، محلی و سیاسی با هم صحبت کنند.

علاوه بر این سبک، برخی خانه های قدیمی بگونه ای ساخته می شد که علاوه بر سکونت، صاحبان این خانه ها ایوان و صحن حیاط خانه را بگونه ای می ساختند که گنجایش بیشتری برای جذب مردم برای برگزاری آیین های مذهبی همچون روضه خوانی، وعظ و تعزیه داشته باشد. این خانه ها که به حسینیه و زینبیه  نیز اشتهار دارند با نذری که صاحبان و واقفان این موقوفه ها و خانه های مسکونی دارند همه ساله در ایام محرم و صفر و یا ماه رمضان به برگزاری آیین های مذهبی و مداحی و سخنرانی اخصاص می یابد و هزاران نفر از شیفتگان خاندان عصمت و طهارت از برکات معنوی این مکان ها برخوردار می شوند. نکته جالب توجه اینکه اکثر خانه های بزرگ قدیمی که رو به قبله ساخته می شد از طرفین مشرق و مغرب بنا، با درهای چوبی به خانه های همسایه ها راه  عبور داشت و افراد از این طریق وارد خانه های همدیگر می شدند.

نگاهی به بافت قدیم شهری بابل که یک مسافت  طولی حدود 2500 متری از سبزه میدان تا محله چهارشنبه پیش را شامل می شود. شاهد یک شگفتی دراستقرار مکان های مذهبی متعدد در این محدوده تاریخی هستیم که  فاصله بسیار نزدیک مساجد و تکایا بیانگر وجود تفکرات قوی فرهنگی مذهبی نزد مردم و بنیان گذاران آنهاست که مشاهده آن هر بیننده و محققی را  به حتم ، غرق در حیرت و تعجب می کند. فاصله برخی از این مساجد و تکایای یک محله با محله همجوار  به حدود 100 متر و حتی در برخی محله ها به کمتر از 50 متر هم می رسد.

نام این مکان های مذهبی از جنوب به شمال  که در امتداد خیابان بازار اصلی شهر بابل و به نام خیابانهای سعیدالعلماء و امام خمینی(ره) مزین است بدین شرح می باشد: امامزاده یحیی در کاسه گر محله،  حسینیه المهدی سبزه میدان در سه راه فرهنگ، مسجد ومقبره علامه سعیدالعلما درمحله مسجد جامع و خیابان بازار(سعیدالعلما)، مسجد جامع ، تکیه و حسینیه شاه زنگی (محله مسجدجامع)، مقبره آیت الله حاج ملا محمد اشرفی معروف به حضرت حجت الاسلام، و مقبره مدرس بابلی در محله مسجد جامع، مسجد و تکیه محله بی سرتکیه، مقبره مرحوم بلورچی سازنده مسجد بی سرتکیه در کنار این مسجد در محله بی سرتکیه، حوزه علمیه سابق روحیه (مسجد شهدای فعلی) در محله شهدا، مسجد قهّاریه، مسجد ضرابی بازار، مسجد و تکیه محله طوقداربن، مقبره امامزاده مالک و امامزاده محسن در محله طوقداربن ، مسجد و تکیه محله گلشن، مسجد مقدس محدثین در محله  افراداربن، مقبره عالم ربانی آیت الله العظمی ملا نصیرا وآیت الله العظمی شیخ محمد حسن بارفروشی شیخ کبیردر صحن مسجد مقدس محدثین، تکیه محله ابومحله ، مسجد و تکیه شمشیرگرمحله، مسجد محله مومن آباد، تکیه محله باقر ناظر، حوزه علمیه بانوان عصمتیه در محله باقرناظر، مقبره عبدالمعصوم در محله باقرناظر، مسجد سرحمام کاظم بیک، مقبره آیت الله العظمی ملا محمد حمزه معروف به شریعتمدار کبیر در داخل مسجد کاظم بیک سرحمام، مقبره بیکایی ها در محله سرحمام، تکیه سرحمام، تکیه و مسجد حصیرفروشان، و مسجد ضلع شمالی حصیرفروشان در پنجشنبه بازار، مقبره امامزاده سید زین العابدین در میدان سید زین العابدین پنجشنبه بازار، مسجد  محله چهارسوق، مسجد علامه (چال) ولایت فعلی در محله چهارسوق، حسینیه ملا عبدالله تاجر مازندرانی در کوچه پنجشنبه بازار قدیم (صدر)، مدرسه صدراعظم (مسجد و حوزه علمیه خاتم الانبیا)، حوزه علمیه روحیه در محل حوزه (میر زکی سابق) در پنجشنبه بازار، تکیه محله سرحمام میرزاهادی، مسجد محله میانکت، حسینیه و مطبخ تاریخی بارفروشی در سه راهی میانکت ، مسجد فاطمه زهرا محله میانکت،  امامزاده ابوالحسن ابوالحسین در محله دباغ خانه پیش، تکیه و مسجد محله  دباغ خانه پیش، مسجد و تکیه محله درویش خیل، سه مسجد کوچک در کوچه خاوری منشعب از محله درویش خیل و محله چهارشنبه پیش، مسجد محله آقارود پیش، مسجد و تکیه محله سیدجلال، تکیه ارباب محله سید جلال ، امامزاده سیدجلال ،مسجد ابو (سید رجبعلی) سه راهی میانکت به ابوالحسن و ابوالحسین و بیدآباد ، مسجد و تکیه محله بیدآباد، مسجد محله عرب خیل، مسجد سید حسن مولانا محله چراغ برق قدیم، مرقد بی بی آسیه خاتون در محله چراغ برق قدیم ، مسجد محله نقیب کلا، تکیه محله نقیب کلا، مسجد محله پل پیش، امامزاده قاسم در محله آستانه، مسجد و تکیه آستانه امامزاده قاسم، مسجد و تکیه و حسینیه محله اجابن، مسجد قائمیه محله اجابن، مقبره قریشی در محله زنجیره بن کوچه ملک تنگه مدفن چند تن از علما سید حسن محقق بهشتی فرزند سید اسماعیل و مرحوم سید محمد باقر حجتی و سید رسول صدرایی ، تکیه و مسجد محله قصابکلا، تکیه و مسجد  محله چاله زمین، سه مسجد در کوچه سرحمام آقاحسن سنگ پل، مسجد آهنگرکلا، امامزاده عبدالله در محله چهارشنبه پیش، مسجد و تکیه چهارشنبه پیش، مقبره مرحوم سالکی در محله عرب خیل، مسجد و تکایای  محله های مقیم آباد و حکیم آباد، مسجد و تکیه کفشگر محله آب بخشان، مسجد آقاحبیب (شهدا) در محله چهارشنبه پیش، و مسجد امام حسن مجتبی(ع) و حسینیه و زینبیه سه راه آرامگاه در محله چهارشنبه پیش. مسجد و تکیه آزادبن چهارشنبه پیش جنب آرامگاه معتمدی.

وجود حوزه های علمیه ،  مراجع عظام وعلما ، تعدد مساجد، تکایا و امامزادگان و بقاع متبرک و انسان های متدین و فرهیخته در بارفروش قدیم وبابل فعلی، موجب تقویت و بروز استعدادهای درخشان و چهره های وارسته  فرهنگی و کسانی شد که از دیرباز برای این شهرستان افتخار آفریدند.  تقدیم بیش از 1750 شهید و هزاران جانباز و آزاده و ایثارگر از این شهرستان به اسلام و انقلاب و میهن اسلامی، به  برکت همین تفکرات اسلامی و اعتقادات مذهبی برگرفته از پیشینیان این سامان است، که عامل موفقیت و ماندگاری آیین های مذهبی و دینی در جای جای این منطقه  در سالهای متمادی شده است. که اگر همدلی و پیشرفت ها و فناوری های علمی روز نیز با آن آمیخته شود، شاهد رشد و ارتقا کمال و معنویات  بیش از پیش شهرستان بابل در آینده خواهیم بود. اکنون که در ماه محرم قرار داریم با عبور از کوچه های قدیمی شهرمان شاهد برپایی مجالس عزای امام حسین(ع) و اصحاب باوفایش هستیم که بانیان و شرکت کنندگان در آن به این محافل سنتی مذهبی عشق می ورزند و آن را برای خود وظیفه و تکلیف میدانند. این آئین های مذهبی سنتی با پایان ماه صفر با شکوه خاصی استمرارخواهد داشت.

 بابل- صمد صالح طبری



   نظرات
نام*:
 نظر*:
تصوير امنيتي*:
طراحی شده توسط تیم برنامه نویسی میدا پشتیبانی شرکت شبکه اندیشان (شاناکو)